Terwijl alle aandacht uitgaat naar hoog-risicosystemen, geldt de meest brede plicht uit de EU AI Act al sinds 2 februari 2025 en wordt hij het vaakst over het hoofd gezien: AI-geletterdheid. Artikel 4 verplicht zowel aanbieders als gebruiksverantwoordelijken om te zorgen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en bij anderen die namens hen met AI-systemen werken.
Wat vraagt artikel 4 precies?
De maatstaf is "een toereikend niveau van AI-geletterdheid", rekening houdend met de technische kennis, ervaring en opleiding van de betrokkenen én met de context waarin de AI-systemen worden gebruikt en de mensen die ermee te maken krijgen. Het is dus geen vaste cursus of certificaat, maar een zorgplicht op maat: wie met AI werkt, moet begrijpen wat het systeem doet, waar het goed en slecht in is, en wat de risico’s zijn.
Voor wie geldt de plicht?
Voor vrijwel elke organisatie. De plicht geldt niet alleen voor bouwers van AI of gebruikers van hoog-risicosystemen, maar voor iedereen die AI-systemen aanbiedt of gebruikt, dus ook wanneer medewerkers "alleen maar" met generatieve AI-tools werken. Juist dat brede bereik maakt artikel 4 tot de eerste AI Act-verplichting waar de meeste organisaties feitelijk mee te maken hebben.
Wat is "voldoende"?
Het niveau is risico-afhankelijk. Een recruiter die met een cv-screeningstool werkt (hoog risico) heeft diepere kennis nodig van de beperkingen en het vereiste menselijke toezicht dan een medewerker die af en toe een tekst laat samenvatten. Een bruikbare vuistregel: hoe groter de impact van het systeem op mensen, hoe steviger de geletterdheid moet zijn van degene die het bedient.
Zo pakt u het aantoonbaar aan
- Inventariseer wie met welke AI-systemen werkt; het AI-register is daarvoor het natuurlijke vertrekpunt.
- Differentieer per groep: bestuur en management, dagelijkse gebruikers, en beheerders of ontwikkelaars vragen elk een ander niveau.
- Train en herhaal: een eenmalige e-learning veroudert; AI-systemen en hun gebruik veranderen door.
- Leg vast wie wanneer welke training volgde. Zonder registratie is er geen bewijs dat aan de plicht is voldaan.
- Neem AI-geletterdheid op in de onboarding, zodat nieuwe medewerkers niet buiten de boot vallen.
Geen los vinkje, maar een fundament
AI-geletterdheid staat niet op zichzelf. De verplichtingen voor hoog-risicosystemen leunen op mensen die begrijpen waar ze op moeten letten: menselijk toezicht (artikel 14) werkt alleen met toezichthouders die geletterd zijn. Wie artikel 4 serieus invult, legt daarmee het fundament onder de rest van de AI-verordening.
Zo werkt het in Normio
Het AI-register laat zien wie welke systemen gebruikt, en met taken plant u de trainingscyclus per doelgroep, met bewijs (presentielijsten, certificaten) gekoppeld als document. Zo is de geletterdheidsplicht aantoonbaar in plaats van een goed voornemen.